Σε όλο το κόσμο από όσο γνωρίζουμε σήμερα χρησιμοποιούνται τα επίπεδα που ορίζονται από τα αντίστοιχα πρότυπα του NIJ (National Institute of Justice, Εθνικό Ινστιτούτο Δικαιοσύνης). Το NIJ έχει το πρότυπο 0101 που ορίζει το τι πρέπει να καλύπτει ένα αλεξίσφαιρο και πως θα δοκιμάζεται για να υπάγεται σε ένα συγκεκριμένο επίπεδο. Το πρότυπο αυτό υπάρχει από το 1972 αλλά συχνά ανανεώνεται με την έκτη έκδοση του να είναι η πιο πρόσφατη, δηλαδή το πρότυπο NIJ 0101.06 που ανακοινώθηκε το 2008. Άρα, εάν ψάχνετε στην αγορά για αλεξίσφαιρα, προσέξτε το αλεξίσφαιρο που έχετε επιλέξει να είναι βάση κάποιου νέου προτύπου όπως το NIJ 0101.05 ή το NIJ 0101.06.
Πηγή: Prepared-Housewives.com Σε πρακτικό επίπεδο οι διαφορές ανάμεσα από τις εκδόσεις του προτύπου διαφέρουν λίγο αλλά σε σημαντικά σημεία. Για παράδειγμα, τι συγκέντρωση έχουν οι βολές κατά τις δοκιμές, τι υλικά απαγορεύονται στα αλεξίσφαιρα, πως θα πραγματοποιούνται οι δοκιμές κάτω από διαφορετικές συνθήκες (θερμοκρασία, υγρασία, κτλ.), ελάχιστος αριθμός δοκιμών, κτλ. Όσο πιο νέο είναι το πρότυπο, τόσο πιο σίγουρος μπορεί να είναι κανείς για την απόδοση του καθώς τα δεδομένα είναι πιο αυστηρά και συγκεκριμένα. Σε αυτό το άρθρο ότι γράφουμε βασίζεται στο πιο πρόσφατο πρότυπο, στο NIJ 0101.06 που έχει τίτλο «Ballistic Resistance Standard» (Πρότυπο Βαλλιστικής Αντίστασης).
Πηγή: PPSS-Group.com Τα επίπεδα προστασίας ή πιο σωστά επίπεδα απόδοσης όπως τα αναφέρει το NIJ έχουν να κάνουν αποκλειστικά με τη προστασία από τραυματισμό διείσδυσης (δηλαδή να μην επιτρέψουν στη βολίδα να περάσει από μέσα τους) και τραυματισμούς πρόσκρουσης (δηλαδή να μην αλλοιωθεί τόσο πολύ η μορφή τους ώστε να μπορεί να προκαλέσει θανατηφόρο τραυματισμό από το χτύπημα). Όλα τα επίπεδα λειτουργούν σταδιακά, δηλαδή το επίπεδο ΙΙ καλύπτει πλήρως τις απαιτήσεις του επιπέδου Ι και αντίστοιχα το επίπεδο ΙΙΙ καλύπτει πλήρως τις απαιτήσεις των Ι και ΙΙ.
Πηγή: ActiveResponseTraining.net (επεξεργασμένη) Επίπεδο Ι (έχει καταργηθεί) Αυτό το επίπεδο έχει καταργηθεί από τα πρότυπα NIJ και έτσι δε θα πρέπει ποτέ να αγοράσετε κάτι με αυτή την ένδειξη. Στα πρώτα πρότυπα NIJ το επίπεδο αυτό προσέφερε προστασία από βολίδες διαμετρήματος .22 LR LRN βάρους 40 grain και ταχύτητας 329 m/s καθώς και βολίδες διαμετρήματος .380 ACP FMJ RN βάρους 95 grain και ταχύτητας 322 m/s.
Πηγή: Store.Israeli-Weapons.com Επίπεδο ΙΙ-Α (ελάχιστο όριο μαλακής θωράκισης) Όπως γράφουμε και παραπάνω σύμφωνα με το NIJ αυτό είναι το ελάχιστο αποδεκτό όριο για μαλακού τύπου θωράκιση, δηλαδή θωράκιση σε μορφή υφάσματος ή άλλου εύκαμπτου υλικού. Τα αλεξίσφαιρα αυτού του προτύπου προστατεύουν από όλα τα λεγόμενα «διαμετρήματα πιστολιών σκοπευτηρίου», για την ακρίβεια δοκιμάζονται με τα ακόλουθα:
9×19mm Parabellum FMJ βάρους 124 grain και ταχύτητας 373 m/s ± 9.1 m/s
.40 S&W FMJ βάρους 180 grain και ταχύτητας 352 m/s ± 9.1 m/s
.45 ACP FMJ βάρους 230 grain και ταχύτητας 275 m/s ± 9.1 m/s
Πηγή: PoliceMag.com Επίπεδο ΙΙ Εδώ έχουμε μία καλύτερη κάλυψη και για δύο πιο ισχυρά διαμετρήματα από το βασικό III-A που είδαμε παραπάνω. Συγκεκριμένα για τα παρακάτω.
9mm +P FMJ βάρους 124 grain και ταχύτητας 398 m/s ± 9.1 m/s
.357 Magnum JSP βάρους 158 grain και ταχύτητας 436 m/s ± 9.1 m/s
Πηγή: PoliceMag.com Επίπεδο ΙΙΙ-Α Το επίπεδο ΙΙΙ-Α προστατεύει από όλα τα γνωστά πυρομαχικά πιστολιών και περιστρόφων. Επίσης, είναι το τελευταίο επίπεδο στη κατηγορία μαλακής θωράκισης. Άρα, είναι και η καλύτερη επιλογή για όποιον ψάχνει ένα αλεξίσφαιρο μαλακού τύπου που να προστατεύει από τα περισσότερα διαμετρήματα πιστολιών και περιστρόφων. Για την ακρίβεια, επιπρόσθετα με όλα τα παραπάνω, τα αλεξίσφαιρα αυτού του επιπέδου δοκιμάζονται και με τα ακόλουθα διαμετρήματα.
.357 SIG βάρους 125 grain και ταχύτητας 448 m/s ± 9.1 m/s
.44 Magnum SJHP βάρους 240 grain και ταχύτητας 436 m/s
10mm Auto FMJ βάρους 180 grain και ταχύτητας 310 m/s
7H21 βάρους 147 grain και ταχύτητας 460 m/s
Πηγή: AR15.com Επίπεδο ΙΙΙ (σκληρή θωράκιση) Αυτές είναι οι λεγόμενες πλάκες θωράκισης ή βαλλιστικές πλάκες που είναι κατασκευασμένες είτε από συνθετικά, κεραμικά ή μεταλλικά υλικά. Το επίπεδο ΙΙΙ είναι το ελάχιστο επίπεδο για προστασία από διαμετρήματα τυφεκίων και οι δοκιμές γίνονται με τα παρακάτω (μαζί με όλα τα προηγούμενα).
7.62×51mm NATO M80 βάρους 148 grain και ταχύτητας 847 m/s ± 9.1 m/s
7.62×39mm FMJ βάρους 123 grain και ταχύτητας 738 m/s
.45-70 βάρους 305 grain και ταχύτητας 610 m/s
Πηγή: Reddit.com Επίπεδο ΙΙΙ+ Το NIJ δεν ορίζει τα πρότυπα για ΙΙΙ+ αλλά πρακτικά έτσι χαρακτηρίζονται τα αλεξίσφαιρα σκληρής θωράκισης που υπερκαλύπτουν τις απαιτήσεις του επιπέδου ΙΙΙ αλλά δεν φτάνουν στο επίπεδο IV. Σήμερα, τα περισσότερα ποιοτικά αλεξίσφαιρα σκληρής θωράκισης είναι ΙΙΙ+ καθώς μπορούν να προσφέρουν προστασία από πολύ ισχυρότερα και γρηγορότερα βλήματα από αυτά που περιγράφει το επίπεδο ΙΙΙ.
Πηγή: AR500.com Επίπεδο IV Αυτό είναι το τελευταίο επίπεδο σκληρής θωράκισης κατά το NIJ και δοκιμάζεται με όλα τα προηγούμενα διαμετρήματα μαζί με ένα ακόμα. Το τερατώδες διαμέτρημα .30-06 Springfield με διατρητικό βλήμα M2 βάρους 166 grain και ταχύτητας 878 m/s ± 9.1 m/s. Για να είναι καλύτερα κατανοητό, στη παρακάτω φωτογραφία αριστερά είναι ένα φυσίγγιο διαμετρήματος 5.56×45mm NATO (αυτό που χρησιμοποιούν τα περισσότερα τυφέκια μάχης), και δεξιά ένα φυσίγγιο διαμετρήματος .30-06 Springfield.
Πηγή: StephenKingBloopers.wikia.com Να θυμίσουμε ότι κάθε επίπεδο καλύπτει όλες τις απαιτήσεις των προηγούμενων. Επίσης, αξίζει να σημειώσουμε ότι οι βολίδες με μεγαλύτερο βάρος συνήθως δεν είναι πρόβλημα για τα αλεξίσφαιρα. Το πρόβλημα έρχεται από τις ελαφρύτερες βολίδες που ταξιδεύουν με μεγάλες ταχύτητες. Σκεφτείτε το σαν να θέλατε να κάνετε μία τρύπα στο χώμα. Εάν χτυπούσατε ένα κορμό στο έδαφος θα ήταν πολύ δύσκολο να τρυπήσει το έδαφος. Εάν όμως ρίξετε ένα βέλος με ένα τόξο είναι πάρα πολύ εύκολο να τρυπήσει το έδαφος.
Πηγή: EveryDayNoDaysOff.com Όπως είχαμε υποσχεθεί κατά την εισαγωγή, παρακάτω ακολουθεί ένας σύντομος πίνακας με το κάθε ένα από τα επίπεδα με κάποιες βασικές λεπτομέρειες. Δε συμπεριλάβαμε όλα τα στοιχεία καθώς ήδη τα περιγράψαμε εν συντομία παραπάνω.
Ο «αποκεφαλισμός» των τρομοκρατικών οργανώσεων αποτελεί μια τακτική κατά την οποία το κράτος δολοφονεί ή φυλακίζει ηγέτες ή ηγετικά στελέχη τρομοκρατικών οργανώσεων (kill/capture the leader). Τρία κράτη μέχρι στιγμής χρησιμοποιούν αυτή την τακτική, οι Η.Π.Α., η Ρωσία και το Ισραήλ.
Η συγκεκριμένη ανάλυση προσπαθεί με τη χρήση του πίνακα διπλής εισόδου και λογιστικής παλινδρόμησης να αναλύσει την αποτελεσματικότητα αυτής της τεχνικής. Πιο συγκεκριμένα, με τη χρήση συγκεκριμένων μεταβλητών και ιστορικών παραδειγμάτων θα αποδειχθεί η ύπαρξη συσχέτισης (θετική ή αρνητική) του θανάτου ή της φυλάκισης των ηγετών με την διάλυση τρομοκρατικών οργανώσεων (1980-2010).
Η επίδραση του «αποκεφαλισμού» των τρομοκρατικών οργανώσεων διαφέρει ανάλογα με τη δομή της εκάστοτε οργάνωσης. Αν υπάρχει ιεραρχική δομή ή ο ηγέτης είναι χαρισματικός, η σύλληψή του ενδέχεται να συμβάλλει στο τέλος ή στη μείωση της δραστηριότητας της τρομοκρατικής οργάνωσης – Περού, 1992 σύλληψη του Abimael Guzman[1]. Η κυβέρνηση του Περού ανάγκασε τον Abimael Guzman ενώπιον κάμερας και φυλακισμένος σε κλουβί, να ζητήσει από τους υποστηρικτές του να καταθέσουν τα όπλα τους. Αν και η οργάνωση δεν διαλύθηκε πλήρως, παρουσιάστηκε πτώση της εγκληματικότητας κατά 50%. Αυτό συμβαίνει και σε αντίστοιχες περιπτώσεις, διότι ο χαρισματικός ηγέτης αποτελεί πηγή έμπνευσης για τους υποστηρικτές του. Επομένως, με την δολοφονία/σύλληψη του ηγέτη είναι πιθανό να σπάσει το ηθικό των υποστηρικτών μειώνοντας τη θέληση τους να συνεχίζουν να προσφεύγουν στη βία. Επίσης, σε αυτού του είδους τις οργανώσεις συνήθως ο ηγέτης και ο συντονιστής επιχειρήσεων ταυτίζονται, άρα η οργάνωση πλήγεται ως προς τις επιχειρησιακές της ικανότητες, ιδιαίτερα στο σχεδιασμό και στο συντονισμό τρομοκρατικών χτυπημάτων.
Αντιθέτως, στις μη ιεραρχικά δομημένες τρομοκρατικές οργανώσεις η δολοφονία ή η σύλληψη του ηγέτη τους είναι πιο πιθανό να λειτουργήσει αντίστροφα. Αυτό συμβαίνει διότι τέτοιου είδους οργανώσεις δεν είναι προσωποπαγείς και ενδέχεται είτε να υπάρχει ήδη επόμενος διάδοχος είτε ο ηγέτης να σκοτωθεί κατά τη διάρκεια επιχείρησης και να γίνει μάρτυρας. Στην περίπτωση κατά την οποία δεν υπάρχει ήδη διάδοχος, το κράτος θα βιώσει βραχυπρόθεσμη μείωση τρομοκρατικών επιθέσεων, διότι η τρομοκρατική οργάνωση θα υφίσταται εσωτερικές συγκρούσεις διαδοχής. Στη συνέχεια, ο νέος ηγέτης θα επιδιώξει να εδραιώσει τη θέση του και να αποδείξει την ηγετική του δεινότητα αυξάνοντας την ένταση και την συχνότητα τρομοκρατικών επιθέσεων. Δηλαδή, η τακτική αποκεφαλισμού στις μη ιεραρχικά δομημένες τρομοκρατικές οργανώσεις έχει ως αποτέλεσμα βραχυπρόθεσμη μείωση και μακροπρόθεσμη αύξηση σε σχέση με την αρχική κατάσταση.
Η σύλληψη ηγετών και όχι η δολοφονία τους έχει αποδειχτεί αποτελεσματικότερη ως προς το τέλος της τρομοκρατικής οργάνωσης. Ωστόσο εμπεριέχει κι αυτή κινδύνους, ειδικά όταν ο φυλακισμένος ηγέτης έχει τη δυνατότητα επικοινωνίας με τους υποστηρικτές του – Sheikh Omar Abd al-Rahman 1996 (γνωστός και ως «τυφλός Σεΐχης»), επικοινωνούσε, ριζοσπαστικοποιούσε υποστηρικτές και διοργάνωνε τρομοκρατικές επιθέσεις μέσα από το κελί του[2].
Επιπροσθέτως, ενδέχεται η επιτυχής σύλληψη ηγετικών μορφών να επηρεαστεί από εξωτερικά γεγονότα και παράγοντες. Παράδειγμα αποτελεί η σύλληψη του Abdhullah Ocalan, ηγέτη του Κουρδικού Κόμματος (PKK), στην Τουρκία. Η σύλληψη του Ocalan το 1999[3], χαρακτηρίστηκε τρομερή επιτυχία από την τουρκική κυβέρνηση και επηρέασε σε μεγάλο βαθμό τη δράση της οργάνωσης, ειδικά όταν ο Ocalan συμβούλευσε τους υποστηρικτές του να απέχουν από τη βία. Πιο συγκεκριμένα, τους επόμενους μήνες υπήρξε μεγάλη μείωση των επιθέσεων και για μερικά χρόνια υπήρχε κατάπαυση του πυρός. Το γεγονός όμως που υπήρξε η ευκαιρία αναδιοργάνωσης της οργάνωσης, ήταν η εισβολή στο Ιράκ το 2003 και η εκτόπιση από την εξουσία του Saddam Hussein. Η οργάνωση μπόρεσε και αναδιοργανώθηκε στα βόρεια τμήματα του Ιράκ και τον επόμενο χρόνο της εισβολής ξεκίνησε εκ νέου επιθέσεις.
Συμπεράσματα ανάλυσης
Από όλα τα παραπάνω συμπεραίνεται ότι υπάρχει θετική συσχέτιση μεταξύ της δολοφονίας/σύλληψης των ηγετών και τη διάλυση ιεραρχικά δομημένων οργανώσεων. Δηλαδή, υπάρχουν αρκετές καταγεγραμμένες περιπτώσεις κατά τις οποίες ιεραρχικά δομημένες τρομοκρατικές οργανώσεις διαλύθηκαν επειδή συνελήφθη ή σκοτώθηκε ο ηγέτης τους.
Ιεραρχικά δομημένες τρομοκρατικές οργανώσεις
Αντιθέτως, στις μη ιεραρχικά δομημένες τρομοκρατικές οργανώσεις όχι μόνο παρουσιάζεται αρνητική συσχετική μεταξύ της δολοφονίας/σύλληψης του ηγέτη με τη διάλυσή της, αλλά λειτουργεί αντιστρόφως ανάλογα. Δηλαδή, υπάρχουν ελάχιστες περιπτώσεις κατά τις οποίες τρομοκρατική οργάνωση διαλύθηκε λόγω της δολοφονίας/σύλληψης του ηγέτη τους. Οι στοχευμένες δολοφονίες προσέλκυσαν περισσότερους υποστηρικτές, παρά τους αποθάρρυναν. Επίσης, εν τέλει αυξήθηκαν οι τρομοκρατικές επιθέσεις ως προς την ένταση, την πιθανότητα και τον αντίκτυπο.
Όταν όμως εντάσσεται ο παράγοντας χρόνος τα αποτελέσματα διαφοροποιούνται. Ανεξαρτήτως δομής και στόχων, όταν ο ηγέτης μιας τρομοκρατικής οργάνωσης συλληφθεί ή δολοφονηθεί κατά τη διάρκεια του πρώτου χρόνου της δημιουργίας της οργάνωσης, το μεγαλύτερο ποσοστό των οργανώσεων διαλύονται. Τα ποσοστά μειώνονται κατά 50% την πρώτη δεκαετία του κύκλου ζωής της οργάνωσης και μετά από είκοσι χρόνια αν δεν έχει ήδη διαλυθεί από άλλους παράγοντες (π.χ. επίτευξη στόχων) το ποσοστό να διαλυθεί η οργάνωση με την τακτική «αποκεφαλισμού» αγγίζει το 0.
Προτάσεις
Ένα κράτος για να αποφασίσει αν η τακτική του «αποκεφαλισμού» αποτελεί λύση προς υιοθέτηση οφείλει να εξετάσει ορισμένους παράγοντες. Αρχικά, τα διαθέσιμα μέσα του ίδιου του κράτους για την αντιμετώπιση και την καταστολή της βίας, τη μορφή και το χρόνο ύπαρξης της τρομοκρατικής οργάνωσης και το κοινό/υποστηρικτές της οργάνωσης.
Όσον αφορά την ίδια την οργάνωση το κράτος πρέπει να εστιάσει στη δομή, στους στόχους (εάν αποδέχονται ή απορρίπτουν το ήδη υπάρχον πολιτικό/διεθνές σύστημα ή/και εάν είναι εύκολα υλοποιήσιμοι) και στα πρόσωπα – κλειδιά της οργάνωσης. Ενδέχεται ένα πρόσωπο να συμβάλλει στη λειτουργία της τρομοκρατικής οργάνωσης αλλά να μην αποτελεί ηγετικό στέλεχος. Τέτοιου είδους πρόσωπα αποτελούν οι υπεύθυνοι στρατολόγησης νέων μελών είτε σε θρησκευτικούς χώρους είτε στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης.
Ένας ακόμη σημαντικός παράγοντας είναι η διαδοχή. Το κράτος πριν προχωρήσει στην τακτική «αποκεφαλισμού» πρέπει να έχει μελετήσει τους πιθανούς διαδόχους, ώστε να αποτρέψει την διαδοχή από χειρότερο από τον ήδη υπάρχων ηγέτη και κληθεί να αντιμετωπίσει δεινότερη κατάσταση από την προϋπάρχουσα.
Επίσης, το κράτος πρέπει να προστατέψει το έδαφος του ή την περιφέρεια από γεγονότα ή παράγοντες, οι οποίοι ενδέχεται να πυροδοτήσουν την δημιουργία ή την επανενεργοποίηση τρομοκρατικών οργανώσεων (π.χ. εισβολή σε κράτος).
Τέλος, η τακτική αυτή είναι αποτελεσματική μόνο κατά τον πρώτο χρόνο της δημιουργίας της οργάνωσης. Επομένως, το κράτος, αν δεν δράσει το συγκεκριμένο χρονικό διάστημα είναι ανώφελο και κοστοβόρο να ακολουθήσει αυτή την τακτική. Αποτελεσματικό θα ήταν να στραφεί σε διαφορετικές μεθόδους όπως η καταστροφή ή ο περιορισμός των πηγών χρηματοδότησης της οργάνωσης ή μέσω της αποτροπής στρατολόγησης νέων μελών.
Αν και η μελέτη του φαινομένου της
τρομοκρατίας αποτελεί ένα «ζωντανό» αντικείμενο που συνεχώς εξελίσσεται,
υπάρχουν τρεις βασικές προσεγγίσεις ως προς τα κίνητρα που ευνοούν την
ανάπτυξη τρομοκρατικής δράσης. Η πρώτη απ’ αυτές εντοπίζει τα αίτια της
τρομοκρατίας στην ύπαρξη ανισοτήτων στην κατανομή οικονομικών πόρων και
εισοδήματος μεταξύ πολιτών ή/και κρατών. Η δεύτερη εστιάζει στις
πολιτισμικές και εθνοτικές διαφορές, ενώ η τρίτη επικεντρώνεται κυρίως
στα ατομικά χαρακτηριστικά των τρομοκρατών. Με βάση αυτόν τον γενικό
διαχωρισμό, είναι σαφές ότι η τρομοκρατία δεν αποτελεί ούτε «προνόμιο»
του Ισλάμ, αλλά ούτε και μιας συγκεκριμένης πολιτικής ιδεολογίας. Τα
πράγματα όμως αλλάζουν, αν επικεντρωθούμε σε μία συγκεκριμένη έκφραση
της τρομοκρατικής δράσης –τις επιθέσεις αυτοκτονίας– η οποία φαίνεται να
διατηρεί μια διαχρονική και άρρηκτη σχέση με ακραίες ερμηνείες του
Ισλάμ. Αυτό το επιχείρημα θα προσπαθήσουμε να αναλύσουμε
παρακάτω, χωρίς καμία διάθεση θρησκευτικής προκατάληψης ή δογματισμού
και στηριζόμενοι αποκλειστικά στην ιστορική πραγματικότητα.
Οικονομικές ανισότητες, ιμπεριαλιστικές πολιτικές και ψυχικές παθήσεις
Μια ευρέως διαδεδομένη άποψη είναι ότι
οι περισσότεροι βομβιστές αυτοκτονίας προβαίνουν στις επιθέσεις τους,
διότι διαθέτουν χαμηλό οικονομικό, κοινωνικό και μορφωτικό επίπεδο,
γεγονός που τους οδηγεί σε κοινωνικό αποκλεισμό και δεν τους επιτρέπει
να έχουν ένα ελπιδοφόρο μέλλον στις χώρες όπου ζούνε. Αν και οι συνθήκες
ζωής ορισμένων ατόμων που γίνονται βομβιστές αυτοκτονίας πράγματι
παρουσιάζουν δυσκολίες, δεν απουσιάζουν οι περιπτώσεις όπου οι επιθέσεις
αυτές εκδηλώνονται από άτομα μέσης οικονομικής κατάστασης και μόρφωσης.
Το επιχείρημα αυτό δεν εξηγεί, επίσης, γιατί παρόμοιες επιθέσεις δεν
λαμβάνουν χώρα σε κράτη όπου επικρατούν μεγάλες εισοδηματικές και
κοινωνικές ανισότητες από άτομα που δεν ασπάζονται το Ισλάμ. Γιατί π.χ.
στην Ελλάδα με 24,5% ανεργία δεν υπάρχουν βομβιστές αυτοκτονίας; Γιατί
στις ΗΠΑ και στη Βρετανία, όπου υφίστανται οι μεγαλύτερες εισοδηματικές
ανισότητες στον αναπτυγμένο κόσμο, δεν έχουμε παρόμοια φαινόμενα; Γιατί
σε κράτη της Λ. Αμερικής και της Αφρικής, όπου συχνά οι συνθήκες ζωής
είναι άθλιες, δεν εκδηλώνονται επιθέσεις αυτοκτονίας από Χριστιανούς ή
άτομα άλλων θρησκειών, πέραν του Ισλάμ (στην Αφρική οι επιθέσεις
αυτοκτονίας είναι συχνό φαινόμενο, αλλά διενεργούνται από μέλη
ισλαμιστικών τρομοκρατικών οργανώσεων, όπως η Boko Haram και η
Al-Shabab);
Ένα δεύτερο σημαντικό επιχείρημα
αποδίδει τις επιθέσεις αυτές στην εξωτερική πολιτική που ασκούν οι ΗΠΑ, η
Βρετανία και άλλα κράτη στην περιοχή της Μέσης Ανατολής απέναντι σε
μουσουλμανικές χώρες. Η θεωρία αυτή υπονοεί ουσιαστικά ότι οι πόροι ή τα
εδάφη των χωρών αυτών στην πραγματικότητα «κατέχονται» από ξένες
δυνάμεις. Αν και είναι δεδομένο ότι οι πολιτικές αυτές έχουν
διαδραματίσει σημαντικό ρόλο στη δημιουργία πολεμικού κλίματος εναντίον
των χωρών που τις εφαρμόζουν, δεν επαρκούν από μόνες τους για να
ερμηνεύσουν τέτοιες συμπεριφορές. Αναρωτιέται κανείς γιατί δεν υπήρξαν
αντίστοιχα φαινόμενα κατά το παρελθόν από κατοίκους χωρών που βρίσκονταν
υπό κατοχή (π.χ. κατά τη διάρκεια της τουρκοκρατίας οι Έλληνες δεν
πραγματοποιούσαν επιθέσεις αυτοκτονίας στην Κωνσταντινούπολη, κατά την
περίοδο της βρετανικής κατοχής οι Ινδοί δεν ανατινάζονταν στο Λονδίνο,
κατά τη διάρκεια του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου δεν υπήρχαν Γάλλοι, Βρετανοί ή
Ολλανδοί βομβιστές αυτοκτονίας στο Βερολίνο, κατά τον πόλεμο του
Βιετνάμ δεν υπήρξαν επιθέσεις σε αμερικανικά αστικά κέντρα κοκ). Στο
σημείο αυτό, θα πρέπει να επαναλάβουμε ότι εξετάζουμε αποκλειστικά και
μόνον το φαινόμενο των επιθέσεων αυτοκτονίας και όχι γενικά την
τρομοκρατία, καθώς η δράση αυτή παρουσιάζει δύο ιδιαίτερα
χαρακτηριστικά: 1) προκαλεί τον θάνατο του ίδιου του δράστη 2) προκαλεί
θύματα ανάμεσα στον άμαχο πληθυσμό. Συνεπώς, γεγονότα όπως π.χ. οι
επιθέσεις των Ιαπώνων Καμικάζι ή η ανατίναξη του Σαμουήλ στο Κούγκι, δεν
μπορούν να ταυτίζονται με τις σημερινές ενέργειες των βομβιστών
αυτοκτονίας (οι Καμικάζι είχαν διακριτικά του ιαπωνικού στρατού, ενώ και
στα δύο παραδείγματα οι ενέργειες στράφηκαν κατά δυνάμεων του εχθρού
και όχι εναντίον αμάχων).
Μια τρίτη κοινή ερμηνεία αποδίδει τις
ενέργειες αυτές σε ψυχικές νόσους ή ψυχολογικές διαταραχές που
αντιμετωπίζουν οι δράστες. Σειρά επιστημονικών μελετών έχουν καταδείξει
ότι δεν υπάρχει συγκεκριμένος τύπος προσωπικότητας που να χαρακτηρίζει
τους τρομοκράτες, ούτε αναγνωρίζονται σε αυτούς διακριτά σημεία
ψυχοπαθολογίας. Αντιθέτως, η δράση τους απαιτεί ένα σημαντικό βαθμό
πειθαρχίας, οργάνωσης και αυτοελέγχου, που μόνο άτομα τουλάχιστον μέσης
διανοητικής αλλά και ψυχικής κατάστασης διαθέτουν. Επιπλέον, οι
εκπαιδευτές των βομβιστών αυτοκτονίας επιλέγουν πάντα εκείνα τα άτομα
που έχουν τις περισσότερες πιθανότητες να φέρουν τη δύσκολη αποστολή
τους εις πέρας και συνεπώς δρουν εντός ορισμένων λογικών πλαισίων.
Οι βομβιστές αυτοκτονίας… δεν αυτοκτονούν!
Σύμφωνα με το Κοράνι, η αυτοκτονία
απαγορεύεται για τους Μουσουλμάνους (αν και ακόμη και το συγκεκριμένο
εδάφιο αποτελεί αντικείμενο διαφορετικών ερμηνειών). Με την
παραδοχή αυτή, εύλογα δημιουργείται το ερώτημα γιατί υπάρχουν ισλαμιστές
βομβιστές αυτοκτονίας. Πολύ απλά, γιατί σύμφωνα με την ισλαμική
παράδοση δεν αποτελούν θύματα αυτοκτονίας, αλλά «μάρτυρες». Για
την έννοια του «μάρτυρα» χρησιμοποιούνται δύο διαφορετικές λέξεις, η
λέξη «shahid» που αναφέρεται σε κάποιον που πεθαίνει τυχαία κατά τη
διάρκεια του jihad1 (π.χ. ένας στρατιώτης στο πεδίο
της μάχης) και η λέξη «istishhadi» που αναφέρεται σ’ εκείνα τα άτομα που
πρόθυμα αποφασίζουν να προσφέρουν τη ζωή τους και συνεπώς γνωρίζουν εκ
των προτέρων ότι θα πεθάνουν κατά τη διάρκεια του jihad (όπως οι
βομβιστές αυτοκτονίας). Συνεπώς, η έννοια των «ιερών» μαχητών (Φενταγίν ή
Μουτζαχεντίν, ανάλογα με τη χώρα αναφοράς) δεν πρέπει να ταυτίζεται με
την έννοια του βομβιστή αυτοκτονίας.
Όταν κάποιος γίνεται μάρτυρας, αποκτά
διακριτή θέση στην «ουράνια τάξη». Το Κοράνι στη σούρα (κεφάλαιο) 2:154
αναφέρει: «μη λέτε πως όσοι σκοτώθηκαν για την πίστη τους, πέθαναν· όχι
ζουν· εσείς όμως τούτο δεν το βλέπετε», ενώ παρόμοια αναφορά γίνεται και
στη σούρα 3:169. Σε μια από τις πιο αναγνωρισμένες συλλογές κειμένων
που περιγράφουν τις ρήσεις και τις πράξεις του Μωάμεθ («Χαντίθ» του
al-Bukhari) αναφέρεται ότι «υπάρχουν 100 στάδια στον Παράδεισο για
εκείνους που μάχονται για τον Θεό», ενώ μια μητέρα που ρωτάει τον Μωάμεθ
αν ο γιος της που σκοτώθηκε στη μάχη του Badr βρίσκεται στον Παράδεισο
λαμβάνει την απάντηση «ο γιος σου είναι σ’ έναν ανώτερο Παράδεισο».
Συνεπώς, η απώλεια της επίγειας ζωής για το βομβιστή αυτοκτονίας
αντισταθμίζεται απ’ τη συνέχιση της ύπαρξής του στην ουράνια κοινωνία.
1 Η έννοια της λέξης
Jihad είναι σύνθετη και αναφέρεται τόσο «στον εσωτερικό αγώνα ή την
προσπάθεια» που κάνει ο πιστός του Ισλάμ για να διατηρήσει τις βασικές
επιταγές της θρησκείας του, όσο και στον αγώνα απέναντι στους εχθρούς
του Ισλάμ (με βίαιο ή μη τρόπο). Η περαιτέρω αναφορά στην έννοια Jihad, η
οποία εμφανίζει επιμέρους κατηγοριοποιήσεις, ξεφεύγει απ’ τα όρια
ανάλυσης του παρόντος κειμένου.
Σεξουαλικά κίνητρα και ατίμωση
Ως μάρτυρας, ο βομβιστής αυτοκτονίας
απολαμβάνει και σεξουαλικά «προνόμια». Ο Ayman al-Zawahiri, που
διαδέχτηκε τον Osama bin Laden στην ηγεσία της al-Qaeda, αναφέρει ότι «ο
μάρτυρας είναι ξεχωριστός για τον Αλλάχ. Δεν θα γνωρίσει τα βάσανα του
θανάτου, θα πλαγιάσει με 72 μεγαλομάτες παρθένες και θα μπορέσει να
προσφέρει ανάλογες «υπηρεσίες» σε ακόμη 70 συγγενείς του». O ιμάμης στο
τζαμί της Jeddah, Muhammad Ali Shanqiti –αν και απόφοιτος του
Πανεπιστημίου Columbia– υπολόγισε ότι οι παρθένες που περιμένουν τον
μάρτυρα στον Παράδεισο δεν είναι μόνο 72, αλλά 19.604! Σεξουαλικά
κίνητρα προσφέρονται και στις γυναίκες βομβιστές αυτοκτονίας, καθώς η
ισραηλινή ακαδημαϊκός και πολιτικός Anat Berko αναφέρει ότι «σε αρκετές
από αυτές ειπώθηκε ότι θα αποτελέσουν μία από τις 72 παρθένες ενός άνδρα
μάρτυρα, ενώ μετά από κάθε σεξουαλική επαφή θα είναι και πάλι αγνές».
Και αν όλες αυτές οι αναφορές φαντάζουν
ιλαρές σε κάποιους, υπάρχει και η πιο τραγική πλευρά του πράγματος. Ως
γνωστόν, οι αραβικές κοινωνίες είναι πατριαρχικές και διαθέτουν υψηλή
αίσθηση της τιμής. Σε πολλές περιπτώσεις γυναίκες που έχουν προγαμιαίες
σεξουαλικές σχέσεις, αποκτούν παιδί εκτός γάμου ή βιάζονται έχουν ως
μόνη διέξοδο «κάθαρσης» τη συμμετοχή τους σε επιθέσεις αυτοκτονίας. Η
Tanzim, ένα παραστρατιωτικό παρακλάδι της παλαιστινιακής Fatah, συνήθιζε
να αποπλανεί νεαρές γυναίκες, να τις καθιστά έγκυες, να τις απειλεί με
δημόσιο εξευτελισμό και τελικά να τους προσφέρει ως μόνη διέξοδο τη
συμμετοχή τους σε επιθέσεις αυτοκτονίας. Παρόμοιες πρακτικές ακολουθούσε
και η Al-Qaeda στο Ιράκ (μέσω βιασμών) για να οδηγεί νεαρά κορίτσια από
την ατίμωση στον υποτιθέμενο «εξαγνισμό».
Πολιτικά και όχι θρησκευτικά κίνητρα;
Ορισμένοι αναλυτές υποστηρίζουν ότι οι
βομβιστές αυτοκτονίας έχουν καθαρά πολιτικά κίνητρα και συνεπώς ο ρόλος
της θρησκείας σ’ αυτές τις περιπτώσεις είναι μηδαμινός.
Αν
και η ύπαρξη πολιτικών κινήτρων δεν μπορεί σε καμία περίπτωση να
αμφισβητηθεί στις περιπτώσεις κάποιων τρομοκρατικών οργανώσεων (π.χ.
Τίγρεις του Ταμίλ στη Σρι Λάνκα, PKK στις κουρδικές περιοχές, Fatah στην
Παλαιστίνη), παρατηρούμε ότι ακόμα και σ’ αυτά τα παραδείγματα
υποβόσκει η παρουσία της ισλαμικής παράδοσης. Οι Τίγρεις
του Ταμίλ, αν και Ινδουιστές, άρχισαν να εφαρμόζουν την τακτική των
επιθέσεων αυτοκτονίας μόνο αφού πρώτα ήρθαν σε επαφή με τη σιιτική
Hezbollah και άλλες ισλαμιστικές τρομοκρατικές οργανώσεις, απ’ τις
οποίες μάλιστα μετέφρασαν τα επιχειρησιακά τους εγχειρίδια. Στο PKK, το
οποίο έχει μαρξιστικές – λενιστικές καταβολές, δεν απουσίαζαν επαφές με
άλλες ισλαμιστικές οργανώσεις, ενώ υπήρξαν περιπτώσεις στις οποίες οι
στρατιωτικοί διοικητές επαινούσαν τους βομβιστές αυτοκτονίας ως
«φενταγίν» και τους έλεγαν ότι θα γινόντουσαν μάρτυρες που θα πήγαιναν
στον Παράδεισο. Τέλος, ο Αραφάτ όπως και άλλα ιδρυτικά μέλη της Fatah
ήταν στα νιάτα τους μέλη των Αδελφών Μουσουλμάνων, ενώ οι νεότεροι
ηγέτες της οργάνωσης έχουν προνοήσει το παλαιστινιακό κράτος να έχει ως
επίσημη θρησκεία το Ισλάμ και ως κύρια πηγή νομοθεσίας τη Σαρία (τον
ισλαμικό νόμο). Είναι δε αξιοσημείωτο ότι σε χριστιανικές χώρες όπου
δραστηριοποιούνταν πολιτικές τρομοκρατικές οργανώσεις (Ερυθρές
Ταξιαρχίες στην Ιταλία, ΙRA στην Ιρλανδία, 17 Νοέμβρη στην Ελλάδα κλπ.)
απουσιάζει εντελώς η πρακτική των βομβιστών αυτοκτονίας.
Προσεγγίσεις που εστιάζουν στα ατομικά κίνητρα, στη στρατηγική λογική και στη Βιολογία
Νεότερες θεωρίες για τους τρομοκράτες
παρατηρούν ότι ο ρόλος της θρησκευτικής ριζοσπαστικοποίησης έχει
περιοριστεί και συνεπώς αυτοί μπορεί να είναι:
παραβατικά άτομα (μέλη συμμοριών, κλέφτες, μικρο-έμποροι ναρκωτικών).
μοναχικοί άνθρωποι, χωρίς φίλους, που αντιμετωπίζουν προβλήματα με τις οικογένειες και τον κοινωνικό τους περίγυρο.
άνθρωποι που αρέσκονται στην περιπέτεια, καθώς και άτομα που θέλουν
να πάρουν εκδίκηση για διάφορους λόγους ή που νιώθουν ότι δεν
«ταιριάζουν» με την υπόλοιπη κοινωνία.
άτομα που δρουν σαν «παρέα» και συνδέονται είτε με συγγενικές, είτε
με φιλικές σχέσεις. Κάποιοι από αυτούς, μάλιστα, επιδεικνύουν
ναρκισσιστικές τάσεις, ανεβάζοντας φωτογραφίες ή video στο διαδίκτυο,
δίνοντας έτσι στη δράση τους ένα πιο μαζικό κοινωνικό χαρακτήρα.
Οι προσεγγίσεις αυτές παρουσιάζουν
ιδιαίτερο ενδιαφέρον, καθώς τονίζουν ότι το πρόβλημα είναι η
«ισλαμοποίηση του ριζοσπαστισμού» και όχι η «ριζοσπαστικοποίηση του
Ισλάμ», όπως αναφέρει και ο Γάλλος ακαδημαϊκός Olivier Roy. Στην
περίπτωση αυτή, τα προσωπικά κίνητρα υπερισχύουν του θρησκευτικού
φανατισμού ως βάση αφετηρίας. Παραμένει, όμως, αναπάντητο το εξής
ερώτημα: Ποιος είναι εκείνος ο ενοποιητικός παράγοντας που συντονίζει τη
δράση όλων αυτών των ετερόκλητων κοινωνικών στοιχείων και δίνει έναν
υψηλότερο σκοπό στις ενέργειές τους; Γιατί οι δράστες τέτοιων ενεργειών
φωνάζουν το περίφημο «Allahu Akbar» κατά τη στιγμή της επίθεσης, εφόσον η
θρησκεία δεν τους αφορά; Δεν πρέπει, άλλωστε, να λησμονούμε ότι
ανεξάρτητα απ’ τα ατομικά κίνητρα των δραστών, οι επιθέσεις αυτοκτονίας
των τελευταίων 2 ετών στην ευρωπαϊκή ήπειρο πραγματοποιήθηκαν από
ισλαμιστικές τρομοκρατικές οργανώσεις.
Μια άλλη θεωρία που αναπτύχθηκε απ’ τον
Robert Pape, έναν ειδικό για την τρομοκρατία στο Πανεπιστήμιο του
Σικάγο, τονίζει ότι οι βομβιστές αυτοκτονίας προωθούν στην
πραγματικότητα έναν απώτερο στρατηγικό στόχο. Αυτό σημαίνει ότι οι
τρομοκρατικές οργανώσεις που πραγματοποιούν επιθέσεις αυτοκτονίας
αντιδρούν σε απώλειες εδαφών –όπως αυτές που υφίσταται το Ισλαμικό
Κράτος στη Συρία και στο Ιράκ–, ώστε να εξαναγκάσουν τις ξένες
κυβερνήσεις να αποσύρουν τις δυνάμεις τους. Το επιχείρημα αυτό, όμως,
όπως αναφέρθηκε και παραπάνω, δεν εξηγεί γιατί δεν εκδηλώθηκαν παρόμοιες
επιθέσεις κατά το παρελθόν και σ’ άλλα μέρη του κόσμου, όταν υπήρχε
αντίστοιχη ή μεγαλύτερη κατοχή εδαφών.
Τέλος, μια πολύ ενδιαφέρουσα προσέγγιση
εστιάζει στον ρόλο που διαδραματίζουν τα βιολογικά χαρακτηριστικά των
δραστών. Έχει διαπιστωθεί π.χ. ότι άτομα με συγκεκριμένα επίπεδα
σεροτονίνης ή ντοπαμίνης είναι πιθανότερο να αναπτύξουν τέτοιες
επιθετικές συμπεριφορές. Οι έρευνες αυτές αναφέρουν ότι οι βιολογικοί
παράγοντες δεν δρουν ντετερμινιστικά στη συμπεριφορά των ανθρώπων, αλλά
αλληλεπιδρούν και ενισχύονται από περιβαλλοντικούς παράγοντες, όπως
είναι η ελλιπής διατροφή, η κακή ή ελλιπής ανατροφή απ’ τους γονείς,
καθώς και η έκθεση σε ζώνες «υψηλού κινδύνου» (π.χ. κράτη που επικρατεί
πόλεμος ή πείνα). Στην περίπτωση αυτή, η εξατομικευμένη ανάλυση, σε
συνδυασμό με την αποφυγή πολιτικών που καλλιεργούν τους ανωτέρω
περιβαλλοντικούς παράγοντες, μπορεί να αποτρέψει τέτοιες τρομοκρατικές
δράσεις.
Συμπερασματικά, το φαινόμενο της
τρομοκρατίας είναι αρκετά σύνθετο και συνεπώς η υπόθεση ότι όποιος είναι
«Μουσουλμάνος είναι τρομοκράτης» είναι σαφώς λανθασμένη. Σε
σχέση όμως με το φαινόμενο των βομβιστών αυτοκτονίας, φαίνεται να
υπάρχει μια σχεδόν αποκλειστική διασύνδεση των ακραίων ισλαμιστικών
ρευμάτων με την εκδήλωση της συγκεκριμένης μορφής τρομοκρατικής δράσης.
Ακόμη και αν τα κίνητρα είναι πολιτικά, ατομικά ή και ψυχολογικά, είναι η
θρησκεία αυτή που παρέχει το αναγκαίο προκάλυμμα που θα συσπειρώσει, θα
συντονίσει και θα δώσει όραμα σε αυτούς που επιχειρούν επιθέσεις
αυτοκτονίας. Η αποφυγή πολιτικών που δίνουν κίνητρα στους
βομβιστές αυτοκτονίας και η ενίσχυση του διαθρησκευτικού διαλόγου θα
πρέπει να συνοδεύονται απ’ την παραδοχή της Δύσης ότι πάντα θα υπάρχουν
άτομα ικανά και πρόθυμα να υιοθετήσουν ακραίες ερμηνείες του Ισλάμ, με
βάση τις διφορούμενες και σε κάποιες περιπτώσεις επικίνδυνες
κατευθύνσεις που αυτό προσφέρει.
Του Μιχάλη Διακαντώνη, Οικονομολόγου – Διεθνολόγου
Λίγες ώρες μετά την τρομοκρατική επίθεση στο Pulse Gay Club του Ορλάντο, την αιματηρότερη μετά την 11η
Σεπτεμβρίου, το πρακτορείο ειδήσεων Amaq, προπαγανδιστικός βραχίονας
του Ισλαμικού Κράτους, δημοσίευσε στην αγγλική και αραβική γλώσσα ότι «η
επίθεση, που είχε ως στόχο ένα νυχτερινό κέντρο διασκέδασης για
ομοφυλόφιλους στο Ορλάντο της Φλόριντα και προκάλεσε περισσότερους από
100 νεκρούς και τραυματίες, διεξήχθη από μαχητή του Ισλαμικού Κράτους».
Επιπρόσθετα, κάλεσε τους επίδοξους «μοναχικούς λύκους», που θα ασπασθούν
μελλοντικά την ιδεολογία του, να διεξάγουν περισσότερες επιθέσεις κατά
των απανταχού κοινοτήτων των ομοφυλόφιλων.
Φυσικά, το δημοσίευμα του Amaq δεν
οδηγεί στην εκτίμηση ότι ο 29χρονος Αμερικανός πολίτης αφγανικής
καταγωγής, Omar Mateen, έλαβε κατ’ ιδίαν εντολή από το Ισλαμικό Κράτος.
Το πλέον πιθανό σενάριο είναι ότι ο Mateen εμπνεύστηκε από την
προπαγάνδα του Χαλιφάτου, χωρίς ωστόσο να ήταν μέλος της τζιχαντιστικής
οργάνωσης ή να είχε επαφή με τα ηγετικά της στελέχη. Ο Adam Schiff,
μέλος του Κογκρέσου και υψηλόβαθμο μέλος της Επιτροπής Πληροφοριών της
Βουλής, δήλωσε πως οι αμερικανικές αρχές έχουν λόγους να πιστεύουν ότι ο
Mateen ορκίστηκε πίστη στο Ισλαμικό Κράτος, πριν από την επίθεση.
Δηλαδή, ο δράστης επιδίωξε να είναι συνεπής στις εντολές-προτροπές του
Ισλαμικού Κράτους προς τους επίδοξους υποστηρικτές του.
Να θυμίσουμε ότι η Tashfeen Malik, μια
από τους δύο τρομοκράτες της σφαγής του San Bernardino της Καλιφόρνιας
(2 Δεκεμβρίου 2015), όπου έχασαν τη ζωή τους 14 άτομα, ορκίστηκε υπακοή
(bayah) στον ηγέτη του Ισλαμικού Κράτους, κατά τη διάρκεια των πρώτων
λεπτών της επίθεσης. Με άλλα λόγια, η Malik προσπάθησε, έστω και την
τελευταία στιγμή, να είναι συνεπής στις εντολές των προπαγανδιστών του
Ισλαμικού Κράτους και δημοσίευσε στο Facebook, την ώρα που διεξάγονταν η
τρομοκρατική επίθεση, την υπακοή της στον Abu Bakr al-Baghdadi. Κάτι
ανάλογο έπραξε και ο Amedy Coulibaly, ο οποίος επιτέθηκε σε εβραϊκό
παντοπωλείο του ανατολικού Παρισιού, τον Ιανουάριο του 2015.
Συγκεκριμένα, λίγο πριν την επίθεση, βιντεοσκόπησε τον όρκο πίστης του
προς τον Baghdadi.
Ποιες όμως είναι αυτές οι εντολές-προτροπές του Ισλαμικού Κράτους; Η απάντηση βρίσκεται στην 12η
έκδοση του αγγλόφωνου περιοδικού Dabiq, με τίτλο “Just Terror”, όπου το
Ισλαμικό Κράτος ρητά αναφέρει ότι «κάθε επίδοξος υποστηρικτής πρέπει να
καταγράψει (αναφέρει) τη βούλησή του, να ανανεώσει τον όρκο υπακοής
του, να υψώσει το λάβαρο του Χαλιφάτου, να πλήξει τους σταυροφόρους και
τους ειδωλολάτρες και αποστάτες συμμάχους τους, όπου μπορεί να τους
βρει, ακόμη κι αν είναι μόνος». Ως εκ τούτου, το Ισλαμικό Κράτος δεν
ενθαρρύνει μόνο τους υποστηρικτές του, ως «μοναχικοί λύκοι», να
πραγματοποιήσουν επιθέσεις στις χώρες καταγωγής-διαμονής τους, αλλά τους
ζητά και να τεκμηριώσουν την υποταγή τους στο Χαλιφάτο, γνωστοποιώντας
τον όρκο πίστης τους προς τον Abu Bakr al-Baghdadi. Κατ’ αυτόν τον
τρόπο, το Ισλαμικό Κράτος διατηρεί την πρωτοκαθεδρία του στον παγκόσμιο
τζιχάντ, έναντι της αντίπαλης Αλ Κάιντα. Ειδικά, στην παρούσα φάση, που
σημειώνεται βαθμιαία απώλεια εδαφών του Χαλιφάτου στη Συρία και το Ιράκ,
ο πολλαπλασιασμός των τρομοκρατικών επιθέσεων κατά δυτικών στόχων
κρίνεται ως ιδιαίτερα αναγκαίος και χρήσιμος από την ηγεσία του.
Οι αρχές είναι αδύνατον να γνωρίζουν την
ιδεολογία, τις προκαταλήψεις ή το μίσος κάθε ατόμου. Ως εκ τούτου,
είναι πολύ δύσκολο να εντοπισθούν οι επίδοξοι «μοναχικοί λύκοι», πριν
από τις επιθέσεις τους. Από την πλευρά του, το Ισλαμικό Κράτος διαθέτει
ένα ιδιαίτερα «φονικό όπλο», τα κοινωνικά δίκτυα, μέσω των οποίων
περίπου 50 μέλη του σε 24ωρη βάση διαδίδουν την προπαγάνδα του σε
παγκόσμιο επίπεδο. Εκδίδει έντυπα, όπως το μηνιαίο περιοδικό Dabiq, που
προωθούν την ιδεολογία του, επαινούν τις επιθέσεις των «μοναχικών λύκων»
και δοξάζουν τον τζιχάντ. Είναι σχεδόν σίγουρο ότι ένα από τα επόμενα
τεύχη του Dabiq θα αναφέρεται στον Omar Mateen. Κατ’ αυτόν τον τρόπο, θα
συνεχισθεί ο πολλαπλασιασμός και άλλων μιμητών του, όπως ίσως συνέβη με
τον 25χρονο Larossi Abballa στο Παρίσι, δύο περίπου 24ωρα μετά την
επίθεση στο Ορλάντο. Επιπρόσθετα, εκδίδει το Kybernetiq, μέσω του οποίου
εκπαιδεύει άτομα με ριζοσπαστική προδιάθεση σε θέματα ψηφιακής
τεχνολογίας, κρυπτογράφησης και γενικότερα ασφάλειας επικοινωνιών.
Πιθανόν, το Kybernetiq να χρησιμοποιηθεί μελλοντικά για την εκπαίδευση
ενός τζιχαντιστικού κυβερνο-στρατού, με στόχο τη διεξαγωγή επιθέσεων
κατά δυτικών στόχων.
Το Ισλαμικό Κράτος εκπαιδεύει τα
απανταχού μέλη του να διεισδύουν στον κοινωνικό ιστό της χώρας διαμονής
τους. Μάλιστα, έχει κυκλοφορήσει ένα εγχειρίδιο της Αλ Κάιντα με τίτλο
«Κατευθυντήριες γραμμές για την ασφάλεια των μοναχικών λύκων –
μουτζαχεντίν», προκειμένου να εκπαιδεύσει τα μέλη της για το πως να
αποφεύγουν τον εντοπισμό τους από τις αρχές. Δεν είναι σαφές αν ο Mateen
διάβασε αυτό το εγχειρίδιο. Ωστόσο, το εγχειρίδιο συνιστά τη διεξαγωγή
επιθέσεων σε νυχτερινά κέντρα διασκέδασης, όπου η προσοχή των
εκατοντάδων θαμώνων αποσπάται από τη δυνατή μουσική, και κατ’ αυτόν τον
τρόπο διευκολύνεται η πρόκληση δεκάδων θυμάτων.
Όλα αυτά συνιστούν σοβαρό πρόβλημα για
τις αρχές πολλών δυτικών χωρών, καθώς καλούνται να αντιμετωπίσουν την
προπαγάνδα που πραγματοποιεί το Ισλαμικό Κράτος, μέσω του διαδικτύου.
Μια ιδιαίτερα φονική προπαγάνδα, η οποία, πριν συμπληρωθεί το πρώτο
εξάμηνο του 2016, οδήγησε στη διεξαγωγή τουλάχιστον 12 τρομοκρατικών
επιθέσεων εκτός της Συρίας και του Ιράκ, με αποτέλεσμα να χάσουν τη ζωή
τους περισσότερα από 200 άτομα και να τραυματισθούν αρκετές εκατοντάδες.
Το θέμα αγγίζει και την ελληνική
πραγματικότητα, καθώς πρόσφατα δημοσιεύθηκε μια «λίστα θανάτου» με
χιλιάδες στόχους του Ισλαμικού Κράτους, στόχους με ονοματεπώνυμα, στην
οποία συμπεριλαμβάνονται και Έλληνες. Πολλά και αναπάντητα τα ερωτήματα,
τουλάχιστον προς το παρόν. Η ΕΥΠ διαθέτει αυτή τη λίστα; Γνωρίζει τους
στόχους στην Ελλάδα; Τους έχει ενημερώσει; Έχει λάβει κάποια μέτρα; Η
διεξαγωγή τζιχαντιστικής επίθεσης από «μοναχικούς λύκους» στην Ελλάδα
είναι θέμα χρόνου;
του Βασίλη Γιαννακόπουλο, γεωστρατηγικός αναλυτής και συγγραφέας του
βιβλίου «Ισλαμικό Κράτος – Οι ρίζες, η δημιουργία και η απειλή του
Χαλιφάτου»
Η τρομοκρατία αρχίζει σιγά σιγά να
μεταλλάσσεται, από τις καλά σχεδιασμένες επιθέσεις τρομοκρατικών
οργανώσεων αρχίζει να παρατηρείται η δράση μεμονωμένων προσώπων γνωστών
ως «lone wolves».
Όπως αναφέρει ο κ. Γιαννακόπουλος στην ανάλυσή του «Πολλαπλασιάζονται οι «μοναχικοί λύκοι»»το
Ισλαμικό Κράτος ρητά αναφέρει ότι «κάθε επίδοξος υποστηρικτής πρέπει να
καταγράψει (αναφέρει) τη βούλησή του, να ανανεώσει τον όρκο υπακοής
του, να υψώσει το λάβαρο του Χαλιφάτου, να πλήξει τους σταυροφόρους και
τους ειδωλολάτρες και αποστάτες συμμάχους τους, όπου μπορεί να τους
βρει, ακόμη κι αν είναι μόνος». Ως εκ τούτου, το Ισλαμικό Κράτος δεν
ενθαρρύνει μόνο τους υποστηρικτές του, ως «μοναχικοί λύκοι», να
πραγματοποιήσουν επιθέσεις στις χώρες καταγωγής-διαμονής τους, αλλά τους
ζητά και να τεκμηριώσουν την υποταγή τους στο Χαλιφάτο, γνωστοποιώντας
τον όρκο πίστης τους προς τον Abu Bakr al-Baghdadi. Κατ’ αυτόν τον
τρόπο, το Ισλαμικό Κράτος διατηρεί την πρωτοκαθεδρία του στον παγκόσμιο
τζιχάντ, έναντι της αντίπαλης Αλ Κάιντα. Ειδικά, στην παρούσα φάση, που
σημειώνεται βαθμιαία απώλεια εδαφών του Χαλιφάτου στη Συρία και το Ιράκ,
ο πολλαπλασιασμός των τρομοκρατικών επιθέσεων κατά δυτικών στόχων
κρίνεται ως ιδιαίτερα αναγκαίος και χρήσιμος από την ηγεσία του.
Οι αρχές είναι αδύνατον να γνωρίζουν
την ιδεολογία, τις προκαταλήψεις ή το μίσος κάθε ατόμου. Ως εκ τούτου,
είναι πολύ δύσκολο να εντοπισθούν οι επίδοξοι «μοναχικοί λύκοι», πριν
από τις επιθέσεις τους.
Το Dark Web σε συνδυασμό με τους
«μοναχικούς λύκους» (Lone wolves) αποτελεί έναν επικίνδυνο συνδυασμό για
την ειρήνη και τη σταθερότητα της ευρωπαϊκής ηπείρου. Αυτό
αποδεικνύεται και από τις πρόσφατες επιθέσεις σε ευρωπαϊκό έδαφος όπου ο
δράστης είτε είχε προμηθευτεί το όπλο από την παράνομη αγορά του Dark
Web, είτε είχε στην κατοχή του προπαγανδιστικό υλικό.
Δεν είναι η πρώτη φορά που το Dark Web
απασχολεί τις υπηρεσίες πληροφοριών και την αστυνομία, αφού το ίδιο
αποτελεί μια ακμάζουσα αγορά για ποικίλες παράνομες δραστηριότητες και
παράνομους δρώντες. Η μεγαλύτερη από αυτές είναι η κοινότητα του
hacking, στην οποία μπορεί ο χρήστης να αγοράσει τα πάντα, από υπηρεσίες
hacking έως οδηγίες “how to hack”. Άλλα προϊόντα και υπηρεσίες προς
πώληση συμπεριλαμβάνουν ναρκωτικά, όπλα, εγκληματικές ενέργειες, από
ληστεία μέχρι και αναζήτηση πληρωμένου δολοφόνου.
Δομή του Διαδικτύου: Το Διαδίκτυο
υπάρχει σε διαφορετικά στρώματα. Το ένα, στο οποίο οι περισσότεροι
είμαστε πιο εξοικιωμένοι με την πλοήγηση, είναι το επιφανειακό δίκτυο –
«Surface Web», το οποίο αποτελείται από το περιεχόμενο το οποίο οι
μηχανές αναζήτησης, όπως το Google, είναι σε θέση να ανιχνεύσουν. Με
λίγα λόγια, είναι οποιοδήποτε τμήμα του Διαδικτύου το οποίο μπορεί να
βρεθεί από μια απλή αναζήτηση στο Google, όπως αυτή εδώ η σελίδα. Στη συνέχεια υπάρχει το βαθύ διαδίκτυο – «Deep Web», το οποίο
δεν πρέπει να συγχέεται με το Dark Web, το οποίο όμως αποτελεί μέρος του
Deep Web. Οι ιστοσελίδες που βρίσκονται στο Deep Web, απλά δεν είναι
προσβάσιμες μέσω των μηχανών αναζήτησης. Ίσως όλοι μας να έχουμε
χειριστεί το Deep Web χωρίς να γνωρίζουμε την ορολογία. Για παράδειγμα
ένα ηλεκτρονικό έγγραφο με ένα συνάδελφο. Δεν υπάρχει δηλαδή, τίποτα
εγγενώς παράνομο σχετικά με το Deep Web. Συνήθως όμως ο όρος αυτός
συγχέεται με το Dark web και τις εγκληματικές δραστηριότητες που
αναπτύσσονται εκεί. Το Dark Web δεν αποτελεί ένα τόπο, αλλά περισσότερο μια μέθοδο
που στοχεύει σε υψηλό επίπεδο διαδικτυακής ανωνυμίας. Αναφέρεται σε
ιστοσελίδες που καλύπτουν τις διευθύνσεις IP των διακομιστών, κάνοντας
αδύνατο να βρεθεί η ταυτότητα ή η τοποθεσία των χρηστών. Είναι δηλαδή
αποτελεσματικά αόρατες.
Τρόπος λειτουργίας του Dark Web:
Στο βασικό στάδιο, η ασφάλεια στο Dark
Web διέπεται από την εμπιστοσύνη και τη σχέση οικοδόμησης που δημιουργεί
ο χρήστης σταδιακά. Για παράδειγμα, η είσοδος του χρήστη σε μια
ιστοσελίδα hacking γίνεται μόνο μέσω πρόσκλησης και ο προσκεκλημένος
έχει συστηθεί από άτομο το οποίο είναι ήδη μέλος της κοινότητας. Στη
συνέχεια ο προσκεκλημένος ως νέο μέλος πρέπει να ξεκινήσει να στεραιώνει
την αξιοπιστία του μέσω συναλλαγών προϊόντων και υπηρεσιών μικρής
ποσότητας και χαμηλής τιμής που κλιμακώνονται σταδιακά. Ανάλογα με τη
συμπεριφορά του το νέο μέλος ανεβαίνει στην κατάταξη (ranking). Όσο
περισσότερες συναλλαγές εκτελεί τόσο ανεβαίνει και η βαθμολογία
αξιοπιστίας του στην κατάταξη (credibility score). Η δομή του συστήματος
είναι σαν το eBay αλλά για τρομοκράτες και εγκληματίες. Οι αγοραστές
αξιολογούν τους πωλητές και το αντίστροφο, ανάλογα με την αξιοπιστία
τους.
Οι συναλλαγές εκτελούνται μέσω Bitcoins
και η τοποθεσία των χρηστών είναι εξαιρετικά δύσκολο έως και απίθανο να
βρεθεί. Οι χρήστες μπορούν να παραμείνουν ανώνυμοι αν χειριστούν ορθά τα
προγράμματα σύνδεσης, πράγμα που σημαίνει ότι μπορούν να ανταλλάξουν
πολύ σημαντικές πληροφορίες και να κάνουν παράνομες επιχειρηματικές
συμφωνίες, χωρίς το φόβο της επιβολής του νόμου.
Γι’ αυτούς τους λόγους, τρομοκράτες,
υποστηρικτές και μέλη της τρομοκρατικής οργάνωσης «Ισλαμικό Κράτος
(IS)» χρησιμοποιούν το Dark Web όχι μόνο για να ασκήσουν προπαγάνδα μέσω
βίντεο, εικόνων και διακηρύξεων αλλά και για λόγους επικοινωνίας είτε
μεταξύ τους είτε με επίδοξους τζιχαντιστές σε κάθε πλευρά του πλανήτη
μέσω εφαρμογής για κινητά η οποία είναι προσβάσιμη για download μόνο
μέσω του Dark Web.
Παράλληλα τους δίνεται η δυνατότητα να
χρηματοδοτήσουν τους συνεργάτες τους -τις τρομοκρατικές οργανώσεις
παρακλάδια συνδεδεμένες με το Ισλαμικό Κράτος- μεταφέροντας Bitcoins σε
παγκόσμια κλίμακα. Με τον ίδιο τρόπο δέχονται χρηματοδότηση από
υποστηρικτές τους.
Υπηρεσίες πληροφοριών και ειδικοί σε
θέματα ασφαλείας γνωρίζουν ότι τα φερόμενα μέλη τρομοκρατικών
οργανώσεων, συμπεριλαμβανομένου και του ISIS, διερευνούν διαφορετικούς
τρόπους μεταφοράς χρημάτων σε μαχητές που δραστηριοποιούνται στις
Δυτικές χώρες. Μια συνεχής ροή μικροποσών θα μπορούσε να μεταφερθεί
στιγμιαία σε πολλούς λογαριασμούς που χρησιμοποιούνται από μέλη της
οργάνωσης παγκοσμίως.
Στο Διαδίκτυο υπάρχει ένα αρχείο PDF
γραμμένο από χρήστη με ψευδώνυμο το οποίο κάνει ρητές αναφορές σε μαύρες
αγορές όπως το “Silk Road” – το οποίο έκλεισε πρόσφατα – και άλλες
διαδικτυακές μαύρες αγορές, εξηγώντας πως είναι δυνατόν να αγοράσει
κάποιος όπλα για τους Μουτζαχεντίν.
Το έγγραφο συνεχίζει αναφέροντας το
Bitcoin και το αποκεντρωτικό του σύστημα και τον τρόπο κατά τον οποίο
είναι δυνατή μια ασφαλής μεταφορά χρημάτων με τη χρήση της εφαρμογής
“Dark Wallet” (σκοτεινό πορτοφόλι) για να σταλούν άμεσα Bitcoins αξίας
εκατομμυρίων δολλαρίων από τις Ηνωμένες Πολιτείες, το Ηνωμένο Βασίλειο ή
οποιαδήποτε άλλη χώρα στον πλανήτη.
Το Dark Web είναι αναμφισβήτητα
εξαιρετικά χρήσιμο εργαλείο για τις παράνομες δραστηριότητες , αλλά έχει
και μελανά σημεία. Το περιεχόμενο του Dark Web είναι προσβάσιμο μόνο
μέσω ειδικού λογισμικού “Tor”, ένα πακέτο κρυπτογράφησης της διευθύνσεως
IP του χρήστη και διόδων κυκλοφορίας στο διαδίκτυο μέσω εθελοντικών
διακομιστών σε όλο τον κόσμο (onion routing). Το “Tor” ξεκίνησε ως
προϊόν του στρατού, σχεδιασμένο από το Γραφείο Ναυτικών Ερευνών για να
προσφέρει στους ναυτικούς ένα ασφαλές μέσο επικοινωνίας.
Σήμερα, αν παρατηρηθεί μια ξαφνική
αύξηση της χρήσης Tor σε μια συγκεκριμένη περιοχή ή σε συγκεκριμένες
ομάδες ατόμων γίνεται αυτομάτως δείκτης αυξημένης δραστηριότητας
μυστικής επικοινωνίας. Αυτό βέβαια έχει διαφορετικά αποτελέσματα ανάλογα
με το χρόνο και τον τόπο. Για παράδειγμα, τον Ιούνιο του 2014, η
κυβέρνηση του Ιράκ απαγόρεψε τη χρήση των κοινωνικών δικτύων Twitter και
Facebook στη χώρα, με αποτέλεσμα η χρήση Tor να εκτοξευτεί.
Πολλοί από τους τζιχαντιστές
χρησιμοποιούν το Tor για να εισέλθουν στην ηλεκτρονική μαύρη αγορά και
γενικά σε φόρουμς στα οποία μπορούν να έχουν πρόσβαση σε υλικό και
πληροφορίες κρατώντας την ανωνυμία τους. Επομένως, σίγουρα θα υπάρχουν
και ιστοσελίδες τρομοκρατών του ISIS, οι οποίες δεν έχουν γίνει ακόμα
γνωστές, καθώς δεν υπάρχει αρχειοθετημένη δομή στο Dark Web. Αυτό δεν
σημαίνει όμως ότι δεν γίνεται έρευνα. Πέρυσι μια έρευνα της NSA έδειξε
ότι κάθε χρήστης που επιχειρεί να κατεβάσει το Tor αυτόματα
ταυτοποιείται.
Οι μαχητές του Ισλαμικού Κράτους
γνωρίζουν εις βάθος τη νέα τεχνολογία και πρόσφατα εκπρόσωποι της
κυβέρνησης των ΗΠΑ προειδοποίησαν για τον Ηλεκτρονικό πόλεμο (Electronic
War) ενάντια στο Δυτικό Κόσμο.
Όμως, πρόσφατες έρευνες έχουν δείξει ότι
πλέον οι τρομοκράτες χρησιμοποιούν το Dark Web για τις παράνομες
συναλλαγές τους, αλλά όχι τόσο για την διάδοση της προπαγάνδας τους.
Αυτό συμβαίνει διότι προτιμούν το «επιφανειακό» δίκτυο (surface web),
ώστε να προσεγγίσουν ευρίτερο κοινό. Γι’ αυτό το λόγο πλέον προτιμούν να
δημοσιεύουν μηνύματα και βίντεο υποστήριξης στα μέσα κοινωνικής
δικτύωσης (facebook, twitter).
Συμπέρασμα:
Η πραγματική απειλή πλέον προέρχεται από
τα μεμονωμένα άτομα, τα οποία έχουν ριζοσπαστικοποιηθεί μέσω του
Διαδικτύου και σχεδιάζουν απρόβλεπτα χτυπήματα, μη ικανά να προβλεφτούν.
Πίσω όμως απο κάθε «μοναχικό λύκο», υπάρχει κάποιος άλλος που ενέπνευσε
και επηρέασε αυτό το άτομο, συνήθως ιστοσελίδες ή άτομα που συνδέονται
με τρομοκρατικές οργανώσεις, ομάδες ή δράσεις. Κανείς δεν
ριζοσπαστικοποιείται από μόνος του. Σύμφωνα με την Γενική Υπηρεσία
Πληροφοριών και Ασφάλειας της Ολλανδίας, οι μεμονωμένοι δράστες (lone
wolves) δεν είχαν καμία επαφή στην πραγματική ζωή με ομοϊδεάτες τους,
αλλά διατηρούσαν ενεργή επαφή με ανθρώπους στο Διαδίκτυο.
Δεν είναι εύκολη η εκτόπιση των
τρομοκρατών και των τρομοκρατικών οργανώσεων από το Dark Web, ούτε θα
σημαίνει το τέλος της ύπαρξής τους, αλλά θα είναι ένα πολύ σημαντικό
βήμα για τον πόλεμο κατά της τρομοκρατίας. Παράλληλα θα μειωθεί
η στρατολόγηση νέων τζιχαντιστών και θα επηρεαστεί σημαντικά
η χρηματοδότηση των οργανώσεων σε παγκόσμιο επίπεδο.
